مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معارف عقلی 2008-2126 17 2 2022 12 07 نقش فلسفه اسلامی در انقلاب مشروطه 109 123 2021395 10.22034/maarefeaqli.2025.2021395 FA نادر شکراللهی دانشیار - فلسفه تطبیقی دانشگاه قم 0000-0001-9973-2786 Journal Article 2023 03 16 One of the most important social events in the lives of Iranians in the contemporary era is the Constitutional Revolution. The main question of this article is whether, in this revolution which sought to control political power, common Islamic philosophy played a role or not. This question is based on the assumption that any social transformation or change to stabilize and sustain itself requires prior theorizing or ex post theories. In Iran at that time there was, at least, three intellectual tendencies: first, Islamic philosophy, second, Western ideas expressed by those educated in the West, and third, Islamic jurisprudence. The answer to whether Islamic philosophy played a role in these developments, based on historical references, is that this philosophy did not play a role in this event. This role was assumed by some Western scholars and some jurisprudents, such as Naieni with his book Alert the nation (tanbih-al-Ummah) and Tanziah-al-Mellah. The reason for this absenteeism is the weakness of practical wisdom in Islamic philosophy and also the inattention of Muslim philosophers in this period to social issues. So, the importance of this discussion lies in paying attention to the historical experiences of intellectual movements and learning from mistakes. یکی از رویدادهای مهم اجتماعی در زندگی ایرانیان در دوره معاصر، انقلاب مشروطه است. پرسش اصلی این نوشته آن است که آیا فلسفه اسلامی رایج، در این انقلاب که درپی مهار قدرت سیاسی بود، نقشی داشته است؟ این پرسش مبتنی بر یک پیش¬فرض است که هر تحول و تغییر اجتماعی برای تثبیت و تداوم خود نیازمند نظریه¬پردازی پیش از وقوع یا نظریه‌های پسینی است. دست‌کم سه جریان فکری در ایران آن دوره حضور دارند؛ اول فلسفه اسلامی، دوم اندیشه¬های غربی که توسط تحصیل¬کردگان در غرب بیان می¬شد و سوم فقه اسلامی. پاسخ به این‌که آیا فلسفه اسلامی نقشی در این تحولات داشت یا خیر، به روش استنادات تاریخی این است که این فلسفه، نقشی در این رویداد نداشت. این نقش را بعضی تحصیل¬کردگان غربی و برخی مراجع فقهی، مانند نائینی با کتاب تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله، بر عهده داشتند. دلیل این غیبت، ضعف حکمت عملی در فلسفه اسلامی و بی¬توجهی فیلسوفان مسلمان در این دوره به مسائل اجتماعی است. اهمیت بحث از لحاظ توجه به تجربه¬های تاریخی جریان‌های فکری و درس گرفتن از اشتباهات است https://maarefeaqli.nashriyat.ir/sites/maarefeaqli.nashriyat.ir/files/article-files/2021395-1782891621.pdf