مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 11 07 قاعده الواحد و توحید افعالی؛ بازخوانی تعارض ظاهری و صورت‌بندی «انسجام وجودی عالم» با تکیه بر تفکیک ملامهدی نراقی 5003963 10.22034/maarefeaqli.2026.5003963 FA آرش رجبی دانش آموخته دکتری مبانی نظری اسلام 0000-0002-4812-5289 سیده معصومه طباطبایی دانشجوی دکتری Journal Article 2026 06 18 هدف این پژوهش بازخوانی قاعده «الواحد» بر اساس تفکیک ملامهدی نراقی میان دو معنای توحید افعالی و استخراج «نظریه انسجام وجودی عالم» به عنوان یک اصل ایجابی است. این تحقیق با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده و داده‌های اصلی آن از متون فلسفه اسلامی (ابن سینا، صدرالمتألهین، نراقی) و تفاسیر معاصر گردآوری و با روش تحلیل مفهومی و استدلال عقلی بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نراقی دو معنا برای توحید افعالی ارائه می‌کند: «وحدت فعل الهی» (صدور واحد بسیط بی‌واسطه) و «یگانگی خداوند در افعال» (استناد کل موجودات به او). بر این مبنا، قاعده الواحد نه یک اصل سلبی، بلکه مبنای اثبات «جهان به‌هم‌پیوسته» با سلسله طولی منسجم است و این نظریه با مفاهیمی مانند درهم‌تنیدگی کوانتومی و اصل تمام‌نگری هم‌سویی مفهومی دارد. نتیجه آنکه قاعده الواحد زیربنای جهان‌بینی منسجمی است که در آن همه موجودات در یک نظام علّی واحد به مبدأ اول بازمی‌گردند و این ظرفیت، نشان‌دهنده توانایی فلسفه اسلامی برای گفت‌وگو با علوم معاصر است.