مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معارف عقلی 2008-2126 17 1 2022 06 22 نقد و بررسی دلایل اثبات مادّه اولی 853 FA سید جواد احمدی دانشجوی دکتری - علوم سیاسی 0009-0004-0932-8149 Journal Article 2026 07 01 نفی یا اثبات وجود ماده‌ی اولی به عنوان جوهری فاقد فعلیّت و بالقوّه‌ی محض، در برخی از مسائل هستی شناسی مانند تعریف موجود مجرّد و مادّی، امکان حرکت در مجرّدات و... مؤثّر است. درباره این موضوع، مباحث و کشمکش های بسیاری در دو علم فلسفه و کلام مطرح شده و هم چنان محل بحث و گفت وگوست. ابن سینا قائل به تحقق ماده اولی بوده و بر این دیدگاه استدلال کرده است؛ اما متکلّمان و شیخ اشراق دلایل وی را نپذیرفته و وجود ماده اولی را نفی کرده اند. در این مقاله، ضمن شرح و تبیین دلایلی که برای اثبات تحقق ماده‌ی اولی ارائه شده است -یعنی برهان فصل و وصل و برهان قوّه و فعل- به نقد و ارزیابی این دلایل پرداختیم و روشن شد که دو برهان یادشده دارای اشکال اند و توانایی اثبات تحقق چنین جوهری را ندارند؛ حتی تقریر برهان قوّه و فعل بر مبنای حرکت جوهری نیز برای اثبات ماده اولی ناکارآمد و مورد نقد و اشکال است. بنابراین نمی توان از دیدگاه تحقق و حصول ماده اولی دفاع کرد و آن را یکی از اقسام جواهر به شمار آورد. https://maarefeaqli.nashriyat.ir/sites/maarefeaqli.nashriyat.ir/files/article-files/3_2.pdf