سخن نخست

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 358 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 357 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.

 

سخن نخست

اى نام تو بهترين سرآغاز *** بى‌نام تو نامه كى كنم باز

به نام خداوند دانا و حكيم، كه انسان را آفريد، او را حكمت آموخت و چراغ عقل را فرا راه او قرار داد؛ پروردگار بى‌همتايى كه پيامبران را براى هدايت انسانها برانگيخت تا در پرتو عقل با بهره‌گيرى از راهنمايى پيامبران به سعادت و خوش‌بختى دست يابند.

و درود بر پيامبران الهى، به ويژه خاتم انبيا محمد مصطفى صلى‌الله‌عليه‌و‌آلهو اوصياى گرامى آن حضرت، ستاره‌هاى درخشان هدايت و نجات، و به ويژه خاتم اوصيا، حضرت بقيه‌اللّه‌ اباصالح المهدى (ع).

دين مبين اسلام، كامل‌ترين و جامع‌ترين دين الهى است و تمام شئون زندگى دنيايى و آخرتى انسانها را در نظر دارد و براى همه آنها برنامه‌هاى دقيق و دامن گسترى ارائه داده است. اين دين، همچنين تأكيد بسيارى بر به كارگيرى عقل و خرد در كارها و انديشه‌ورزى در جهان هستى و عاقبت اعمال تأكيد فراوان دارد. از اين روى، مى‌توان اسلام را دينى عقل‌محور دانست. قرآن كريم، خردمندان را ستوده و آنان را پندپذير و مستعد براى رستگارى شمرده است،1 و روايات نيز به استفاده از عقل سفارش بسيار كرده‌اند.2

تمدن اسلامى نيز، كه در ذات خودْ گوهر ناب فرهنگ اسلامى را داراست، به اقتضاى تعاليم اسلام، در مسير رشد و گسترش علم، به ويژه علوم عقلى گام برداشته است.

علوم عقلى اسلامى، اعم از منطق، فلسفه، كلام و عرفان نيز متقابلاً نقش برجسته‌اى در بالندگى و درخشش تمدن اسلامى داشته است و دانشمندان مسلمان با الهام از آموزه‌هاى دينى و بهره‌گيرى از دستاوردهاى خرد بشرى، نقشى اساسى در اين ميان ايفا كرده‌اند.

اكنون بر ماست كه چنين ميراث ارزشمندى را پاس داريم و اين راه درخشان و بى‌بديل را ادامه دهيم، و اين، جز با اهتمام به انديشه‌ورزى و نهضت علمى ـ كه مورد تأكيد مقام معظم رهبرى (مد ظله العالى) است ـ ميسر نخواهد شد.

مركز پژوهشى دائره‌المعارف علوم عقلى اسلامى، وابسته به مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس‌سره كه به ابتكار حكيم فرزانه حضرت آيت‌اللّه‌ مصباح يزدى (دام ظله) و با هدف تدوين دائره‌المعارف علوم عقلى اسلامى تأسيس شده است، در راه رسيدن به هدف فوق، پيش شماره نخست فصلنامه معارف عقلي را در زمينه مباحث بنيادين علوم عقلى اسلامى و نيز مباحث دائره‌المعارفى و تخصصهاى پيرامون آن منتشر ساخت، و اينك پيش شماره دوم به شما انديشه‌ورزان گرامى عرضه مى‌كند.

خداوند منّان را سپاس‌گزاريم كه پس از انتشار پيش شماره نخست، كانون لطف و عنايت بى‌حسابِ مخاطبان فرهيخته و خردورز قرار گرفتيم، و خوانندگان گرامى ضمن بيان انتقادها و كاستيها و ارائه پيشنهادهاى گران‌بها، با تأكيد بر ضرورت ادامه اين راه ارزشمند، اسباب تشويق و دلگرمى دست‌اندركاران نشريه را فراهم آوردند.

براى آشنايى بيشتر خوانندگان با نشريه، ذكر چند نكته، لازم مى‌نمايد:

1. با توجه به قلمرو موضوعى نشريه، از اين شماره مباحث علوم عقلى و مباحث مرتبط با پژوهشهاى دائره‌المعارفى در دو بخش جداگانه تقديم مى‌شود، تا راه را براى استفاده بهتر و راحت‌تر هموار سازد؛

2. مباحث دائره‌المعارفى و تخصصهاى مرتبط، شامل تمام مباحث، تحقيقات و پژوهشهايى است كه براى نوشتن يك دائره‌المعارف لازم است؛ مانند كتاب‌شناسى، مدخل‌شناسى، تشكيل پرونده علمى، چكيده‌نويسى و تدوين شيوه‌نامه نگارش مقالات. به موازات اين پژوهشهاى علمى و تخصصى، انواع دانشنامه‌ها و شيوه‌هاى دانشنامه‌نويسى نيز بررسى مى‌شود؛

3. همان گونه كه در شماره پيشين آمد، يكى از اهداف نشريه، معرفى فعاليتها و نشر آن دسته از دستاوردهاى پژوهشى مركز است كه در نشريه قابل عرضه‌اند. در اين شماره، دو مقاله از مقالات فرهنگنامه منطق ارائه مى‌گردد، با اين هدف كه معرفى شيوه‌اى نو در فرهنگنامه‌نويسى باشد. اميد است اين مقالات، كانون نقد مشفقانه و عالمانه قرار گيرد.

4. نام فصلنامه، يعنى «معارف عقلي»، به دو دليل برگزيده شده است: يكى آنكه اكثر مطالب اين نشريه مباحث معارف عقلى است؛ و ديگر اينكه در واقع به دائره‌المعارف علوم عقلى اسلامى اشاره دارد و برگرفته از آن است. افزون بر اينكه، دستاوردهاى فرهنگنامه‌اى و دائره‌المعارفى اين مركز در آينده، پژوهشهاى مرتبط با معارف عقلى (اعم از منطق، فلسفه، كلام و عرفان) خواهد بود. همچنين نشريه بر آن است تا در شماره‌هاى آتى اكثر محتواى خود را مباحث علوم عقلى اسلامى قرار دهد؛

5. شيوه‌نامه ويرايشى و نگارشى فصلنامه «معارف عقلي» مبتنى بر كتاب دستور خط زبان فارسي مصوب «فرهنگستان زبان و ادب فارسي» است، كه سعى شده در حد امكان رعايت گردد.

6. در باب شيوه ارجاع به منابع، روشهاى گوناگونى در نشريات و دائره‌المعارفها اعمال مى‌شود كه به طور كلى، به دو شيوه ارجاع در متن و خارج متن تقسيم مى‌گردد. با تحقيقات صورت گرفته، اين نتيجه به دست آمد كه بهترين شيوه، روشى است كه اخيرا در اكثر مجلات تخصصى دنيا و نيز ايران رايج شده است، و آن، ارجاع در متن است، منتها با يك فرق و آن اينكه، در اين نشريه پس از نام خانوادگى مؤلف، به جاى تاريخ نشر، نام كتاب مى‌آيد.

در خاتمه، دست يارى به سوى اصحاب انديشه و خرد مى‌گشاييم و آرزومنديم كه شما مخاطبان فرهيخته و خردورز، با بيان انتقادها و كاستيهاى موجود، و با تشويق دست‌اندركاران نشريه و همكارى در نگارش مقاله، ما را در رسيدن به اين هدفها يارى دهيد.


پى‌نوشت‌ها

1. براى نمونه، ر.ك: مائده 5 100؛ زمر (39) 9؛ ص (38)؛ 29.

2. ر.ك: اصول كافى، ج 1، كتاب العقل و الجهل.