درآمدى بر منطق / آر. آرنالدز؛ مترجم: رضا صادقي

درآمدى بر منطق1

چکيده

آر. آرنالدز در اين مقاله با نگاهى تاريخى، جايگاه «علم منطق» را در جهان اسلام و نيز ارتباط آن را با ديگر علوم اسلامى، از جمله نحو، تفسير، فقه، كلام، فلسفه و عرفان بررسى مى‌كند. او ضمن بررسى واكنش‌هاى نخستين انديشمندان مسلمان در برابر ترجمه متون منطقى، ديدگاه‌هاى منطق‌دانان مسلمان را با ديدگاه‌هاى ارسطويى مقايسه مى‌كند.

منطق با ترجمه‌ها و شرح‌ها به جهان اسلام وارد شد، و با اين كه ابتدا برخى آن را به كلى نفى ‌مى‌كردند، از نظر آرنالدز، حتى كسانى كه آن را مى‌پذيرفتند، با فروكاستن آن به ابزارى براى ارزيابى نام‌ها و معانى از مسير ارسطويى جدا مى‌شدند. پيش‌فرض‌هاى كلامى و نفوذ آثار سريانى و رواقى نيز از عوامل ديگرى بود كه در آغاز ظهور منطق‌ اسلامى، آن را از منطق ارسطويى جدا مى‌ساخت. آرنالدز در كنار اين امور، به خلاقيت‌ها و ابتكارات شارحانى مانند فارابى و ابن رشد نيز اشاره كرده، تأكيد مى‌ورزد كه با آثار ابن‌سينا منطق به منزله بخش مقدماتى فلسفه تثبيت شد، همان‌گونه كه با آثار غزالى، وارد علم فقه گرديد. با اين حال، او اذعان مى‌دارد كه حتى پيش از غزالى نظريه استدلال، در چارچوب علم اصول، كانون توجه مسلمانان بوده است.

کليدواژه‌ها

منطق، تاريخ منطق، نام‌گرايى، واقع‌گرايى، فلسفه منطق، ضرورت، ظاهرگرايي.