فلسفي‌شدن علم کلام، رويکرد ناموجه يا روند گريزناپذير؟ / سيد محمدمهدي افضلي

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 596 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 533 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 962.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 869.

چکيده
موجه‌بودن فلسفي‌شدن دانش کلام از مسائلي است که دربارة آن، مواضعي از نفي تا اثبات اتخاذ شده است. بدون توجه به معاني مختلف فلسفي‌شدن، نمي‌توان درستي يا نادرستي نگرش‌ها را اثبات کرد. اين امر، گاه به معناي اتخاذ روش فلسفي در تبيين آموزه‌هاي ديني، گاه به معناي برگزيدن فلسفة خاصي به‌عنوان قالب تبيين معارف وحياني، گاه به معناي به‌کارگيري برهان‌هاي فلسفي در اثبات آموزه‌هاي ديني و گاه به معناي تطبيق آموزه‌هاي وحياني بر يافته‌هاي انساني و... به کار رفته است.
مخالفان اين روند در دو دسته مي‌گنجند. برخي از ريشه با رويکرد عقلي در تبيين معارف ديني به هر نحوي مخالف‌اند. عده‌اي ديگر به دليل پيامدهاي منفي، آن را ناخوش مي‌دارند و مخالفت‌شان به دليل امور عارضي است. موافقان نيز نگاه‌هاي متفاوت داشته‌اند. برخي به لحاظ روشي آن را درست انگاشته‌اند و برخي ديگر، به لحاظ محتوايي نيز به درستي اين روند حکم کرده‌اند.
در اين نوشتار، اثبات شده است روندي‌ که به تطبيق آموزه‌هاي وحياني بر يافته‌هاي انساني انجاميده است و بدون معيار به تأويل‌هاي ناروا و احياناً انکار برخي از آموزه‌هاي ديني منتهي شده است، چه در به کارگيري روش فلسفي ريشه داشته باشد و چه در معاني ديگر، ناموجه است، ولي به‌طور کلي مقتضاي تعاليم ديني و هويت دانش کلام، توليد يک دستگاه مفهومي معتبر و فرافرهنگي يا بهره‌گيري از دستگاه مفهومي مستقر بوده است. متکلمان به هردو رهيافت توسل جسته‌اند. گرچه خشنودي از دستگاه فلسفي خاص يا هر دستگاه مفهومي ديگر فاقد دليل موجه است. فلسفي شدن دانش کلام نيز در رکود فلسفه تأثير نداشته، يا دست‌کم‌نقش آن کم‌رنگ بوده است.
 
کليدواژه‌ها
کلام، فلسفه، فلسفي‌شدن، عقل‌گرايي، نص‌گرايي، جريان‌هاي کلامي، هويت‌ علم کلام، تفسير، تأويل.