سخن نخست

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 622 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 493 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
بي‌شک، گسترش کمي و کيفي هر دانشي در پرتو تعامل شايسته و دور از افراط و تفريط عالمان و دانشمندان با آن رشتة علمي حاصل مي‌شود. در مقابل، يکي از مهم‌ترين موانع پيشرفت شايستة يک علم، خوش‌بيني افراطي و يا بدبيني تفريطي به آن است.
فلسفة اسلامي نيز در طول تاريخ خود از اين دو آفت مهم به دور نبوده است و «محبان غالي» و «مبغضان قالي»[1] مانعي در راه بالندگي شايستة آن بوده‌اند. فلسفة اسلامي، همواره کساني را به خود ديده است که همچون وحي مُنزل بدان نگريسته‌اند و هرگز به خود اجازه نداده‌اند متون فلسفي به ارث رسيده از حکماي ايران و يونان باستان و يا فيلسوفان مسلمان را جرح و تعديل كنند. همچنين افرادي بوده‌اند که يکسره، مطالب فلسفي را به باد انتقاد گرفته‌اند و بدون آنکه با درون‌ماية سخن حکيمان آشنا باشند، فلسفه را به جرم «ميراث يونانيان بودن» و به اتهام «مخالفت داشتن با محتواي کتاب و سنت» با تازيانة تکفير نواخته‌اند. در اين ميان، افرادي با الهام از کريمة « فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أحْسَنَهُ؛ پس بشارت ده به بندگانم؛ آنان که سخن را مي‌شنوند و از بهترين آن پيروي مي‌کنند» (زمر، 18) نخست درصدد فهم درست سخن حکيمان باستان بر آمدند و سپس، به گزينش بهترين گفته‌هاي ايشان پرداختند و با استناد به روايت زيباي «کونوا نقّاد الکلام...»(مجلسي، بحارالانوار، 2 / 96)، ميراث فلسفي يونان باستان را در بوتة نقادي نهادند و كوشيدند آن را به بلنداي معرفت حاصل از کتاب و سنت ارتقاء بخشند. آري! اگر اينان نبودند، امروزه از ميراث ارزشمند فلسفة اسلامي خبري نبود و بي‌شک امت اسلامي به دليل بي‌بهرگي از فلسفه‌اي توانمند در برابر تهاجم شبهه‌هاي فکري و عقيدتي، توان مقاومت نداشت.
اکنون نيز اگر ضرورت وجود فلسفه‌اي توانا براي حفظ هويت فرهنگي امت اسلامي را باور داريم، بايد آفت‌هاي دامن‌گير فلسفه اسلامي را بشناسيم و به دور از هرگونه نگرش غيرواقع‌بينانه فلسفه را در جايگاه شايستة خود بنشانيم. آن‌گاه زمينه پرداختن بايسته گروهي از مستعدترين‌ها را به فلسفه اسلامي فراهم کنيم.
در اين راستا، نشرية معارف عقلي تلاش‌هاي عالمانه همة انديشمنداني را که با ارسال مقاله‌هايشان ما را در نقد هوشمندانه مسائل بنيادين فلسفة اسلامي ياري مي‌‌رسانند، ارج مي‌نهد و دست ايشان را به گرمي مي‌فشارد.
دبير علمي فلسفه


1. «دوستان غلو کننده» و «دشمنان بدگوينده»