تبيين و ارزيابي ديدگاه شيخ الرئيس در باب ماهيت شهود عرفاني / مسعود اسماعيلي

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 715 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 713 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.

 

چکيده

ابن‌سينا شهود عرفاني را بر دو نوع مي‌داند: 1. دريافت و ارتسام صور معقول در عقل، بدون واسطه، از سوي عقل فعال؛ 2. دريافت و ارتسام صور کليات و جزئيات در عقل، بدون واسطه، از سوي عقل فعال و سپس ارتسام آنها به نحو جزئي در خيال که گاه از طريق محاکات، صور جزئي ديگري جايگزين صور جزئي اوليه مي‌شود. بعد از اين مرحله، صورت خيالي، وارد حس مشترک گرديده، در سطح حسي ادراک مي‌شود. وي رخداد هر دو نوع معرفت عرفاني را نيازمند مجاهده عملي و علمي (قطع تعلقات و عطف توجه به ماوراي عالم ماده) دانسته‌ و آنها را ويژه عارفان حقيقي و ارواح قدسي شمرده‌ است. در مورد اتحاد و فنا، ابن‌سينا به تصريح، اتحاد دو ذات را محال شمرده و فنا را نيز در راستاي همين اتصال (نه اتحاد) به عقل فعال و مشاهده تحليل کرده است. بدين‌ترتيب مي‌توان گفت ماهيت معرفت عرفاني در نزد شيخ‌الرئيس، عبارت است از: «دريافت و ارتسام صور علمي بدون واسطه در عقل از عقل فعال (يا از سوي خداوند) و يا دريافت و ارتسام مزبور به ضميمه ارتسام آن صور در خيال به نحو جزئي و سپس ادراک حسي آن در حس مشترک».

کليدواژه‌ها

ابن‌سينا، شهود، معرفت عرفاني، عقل فعال، صور کلي، صور جزئي، اتحاد، فنا.