معاد جسماني در اضحويّه ابن‌سينا / حسينعلي شيدان‌شيد

چكيده

باور پرآوازه ابن‌سينا درباره معاد آن است که معاد هم روحاني است و هم جسماني امّا او در رساله اَضحويّه، آشکارا معاد جسماني را نادرست شمرده و در ردّ آن به استدلال پرداخته است. در اين مقاله که به گزارش، تحليل و نقد سخنان ابن‌سينا در بيان اين ديدگاه و نيز ربط و نسبت آن با ديدگاه رايج او اختصاص دارد، روشن شده است که دلايل ابن‌سينا براي انکار معاد جسماني ناتمام بوده و امکان اين معاد را ردّ نمي‌کند. از اين‌رو، با توجّه به نصوص فراوانِ تأويل‌ناپذير قرآن و روايات، از پذيرش معاد جسماني گزيري نيست. البته داوري درباره ارتباط اين ديدگاه با ديدگاه رايج او و اينکه ديدگاه نهايي او چيست، آسان نيست امّا مي‌توان گفت که وي در آثار بعدي خود از شدّت مخالفت با معاد جسماني کاسته و حتي در پاره‌اي از آنها، به پذيرفتني بودن آن اعتراف کرده است.

کليدواژه‌ها

ابن‌سينا، رساله اَضحويّه، معاد جسماني، تناسخ.