مباني و ضوابط تأويل عرفاني قرآن كريم از ديدگاه صدرالمتألّهين

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 796 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 792 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.

دوفصلنامه علمي ـ ترويجي معارف عقلي، سال سيزدهم، شماره دوم، پياپي37، پاييز و زمستان 1397

حسين مظفري / استاديار و عضو هيئت علمي گروه عرفان مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره.  h.mozaffari48@yahoo.com

تاريخ دريافت: 16/07/1396، تاريخ پذيرش: 16/08/1396

چکيده
تأويل يا تفسير باطني قرآن کريم، از جمله کارهاي مهمي است که صدرالمتألهين، به پيروي از عارفان مسلمان، به‌صورت گسترده بدان پرداخته است. در اين مقاله، به‌بررسي برخي از ابعاد اين حرکت علمي و تفسيري ملاصدرا پرداخته‌ايم و نشان خواهيم داد که از ديد ملاصدرا، تأويل عرفاني قرآن کريم بر چه مباني‌اي استوار است و از چه ضوابطي بهره مي‌برد؟ با پيگيري آثار ملاصدرا، در مي‌يابيم که از نگاه وي، تفسير باطني بر مباني ذيل استوار است: 1. ذومراتب بودن عالم کبير؛ 2. ذومراتب بودن قرآن کريم از نظر وجودي؛ 3. ذومراتب بودن عالم صغير (انسان)؛ 4. تطبيق مراتب اين سه بر يکديگر؛ 4. ذومراتب بودن قرآن کريم از نظر معنايي؛ 5. مقصود خداوند بودن همه معاني ظهري و بطني قرآن کريم؛ 6. منحصر نبودن آگاهي از تأويل قرآن کريم به خداوند و معصومان عليها السلام؛ 7. وضع الفاظ براي روح معاني.
همچنين برخي از مهم‌ترين ضوابط تأويل عرفاني قرآن کريم از ديدگاه ملاصدرا عبارت‌اند از: مخالف نبودن معاني باطني با ظاهر قرآن کريم، مخالف نبودن معاني باطني با قواعد ديني و مخالف نبودن معاني باطني با معارف حقّ يقيني.
کليدواژه‌ها
تأويل عرفاني، تفسير باطني، صدرالمتألهين، ضوابط، مباني، ملاصدرا.