معارف فلسفي ـ عرفاني و نقش آن در تعميق دين‌داري

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 832 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 827 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.

غلامعلي مقدم*

چکيده

جهان‌بيني يعني نگرش‌هاي بنيادين نسبت به جهان و انسان که بر ابعاد مختلف عقيدتي، اخلاقي و معنوي فرد و جامعه اثرگذار است. جهان‌بيني ديني نسبت به نگرش‌هاي بديل، جامعيت و انسجام بيشتري داشته و خود مشتمل بر لايه‌هاي معرفتي متعدد است. وجه عقلي و باطني معارف، از ارکان دين اسلام به‌شمار مي‌رود. ظاهرگرايي افراطي، شريعت و اهداف آن را در قالب بي‌روح برخي حرکات و سکنات منحصر کرده و باطني‌گرايي افراطي، اعمال و مناسک را به‌عنوان قشري بي‌ارزش نفي کرده است. آيا مي‌توان در ميانه اين افراط و تفريط، با نگاهي منطقي و معقول به تبيين اعتدالي وجه باطني معارف اقدام کرده، جامعه ديني را از هر دولايه ظاهر و باطن که هرکدام حافظ و پشتيبان ديگري است، بهره‌مند ساخت و ادعا کرد اين وجه عقلي و باطني هدف‌محور و کارکردگرا، قادر است اعتقاد و عمل دين‌دار را از سطح ظاهري به افق عميق‌تري ارتقا بخشد. در مقاله پيش‌رو، با روش تحليلي و ارائه نمونه مصداقي، با پاسخ مثبت به مسئله پيش‌گفته، به نقش گفتمان حکمي- عرفاني در تعميق دين‌داري پرداخته و نشان داده‌ايم چگونه تبليغ نگرش حکمي با تفسير عقلاني و منطقي از دين، از سقوط به ورطه احساس‌گرايي و ظاهرنمايي جلوگيري کرده و ترويج گفتمان عرفاني با تبيين اعتدالي وجه باطني معارف، با تغيير نگرش معنوي و اخلاقي و توجه به باطن، روح و مقصود اعمال، در تعميق بُعد رفتاري و عاطفي دين اثرگذار است.

 

کليدواژه‌ها

تعميق دين‌داري، کارکرد فلسفه، کارکرد عرفان، نگرش عرفاني.

 

*. استاديار فلسفه و کلام دانشگاه علوم اسلامي رضوي                                                    gh1359@gmail.com

   تاريخ دريافت: 17/02/1398، تاريخ پذيرش: 17/06/1398