تبيين چندگانگي مطرح شده در نظريه «معاد» خواجه نصيرالدين طوسي

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.content_type_book' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM content_type_book WHERE vid = 1041 LIMIT 0, 1 in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\cck\content.module on line 1013.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 839 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 834 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.

مهدي دشت‌بزرگي*
محمداسماعيل عبدالهي**
محمد كرمي‌نيا***

چکيده

خواجه نصيرالدين طوسي از منظر دو دانش کلام و فلسفه، شخصيتي دوگانه به‌نظر مي‌آيد. زيرا گاهي در يک مسئله علمي دو رأي مختلف داده است؛ يکي به شيوه اهل‌کلام و ديگري به روش فيلسوفان. در وهله نخست به ذهن مي‌آيد، که خواجه دچار تعارض شده است. براي نمونه، خواجه با ديدگاه فلسفي، اعاده معدوم را جايز نمي‌داند و ازسويي در مقدمات بحث معاد پذيرفته است که اِعدام عالم ممکن و مطابق ادله نقلي است. در اين مقاله به مطالعه «معاد» خواهيم پرداخت و سپس در مقام داوري، احتمالات ممکن را طرح کرده و از ميان آن‌ها، ديدگاهي را که از ديد ما با واقعيت مطابق است، به‌عنوان ديدگاه برگزيده انتخاب مي‌کنيم. اين نوشتار در داوري خود، برپايه عبارات خواجه نصير و درنظر داشتن موقعيت اجتماعي و علمي و ويژگي روزگار زندگي وي که با هجوم گسترده متکلمان بر ضد فيلسوفان روبه‌رو بود، همچنين باتوجه به شخصيت ميانه‌رو، حق‌محور و دانش‌دوست مرحوم خواجه، غبار تعارض را از چهره او مي‌زدايد و چنين حکم مي کند که شخصيت وي متعارض‌نماست و نه متعارض. اين تحقيق براساس پژوهش در آثار خواجه شکل گرفته است. اين آثار بيشتر به‌صورت کتابخانه‌اي انجام شد. ولي در همه اين موارد کوشيده‌ايم تا ديدگاه خواجه پس از تحليل و بررسي جهات محتمل، نقل شود. ازاين‌رو، در جاهايي که نياز بود، از عبارات شارحان نيز، ياري گرفته‌ايم.

کليدواژه‌ها: تجريدالاعتقاد، تعارض، خواجه نصير، کلام، فلسفه، معاد.

 

*. استاديار و عضو هيئت علمي گروه اديان و فلسفه، دانشگاه کاشان، ايران                             mahdikzt@yahoo.co.uk
**. دکتري تصوف و عرفان اسلامي، دانشگاه اديان و مذاهب، قم، ايران                          m.s.abdollahy@hotmail.com
***. دانشجوي دکتري کلام اماميه، دانشگاه قرآن و حديث، قم، ايران (نويسنده مسئول)   karaminia.mohammad@yahoo.com
تاريخ دريافت: 13/03/1399، تاريخ پذيرش: 12/06/1399