جان هيك و كثرت‌‌گرايي ديني عرفاني؛ تحليل و نقد / ولي‌الله عباسي

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 339 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 165 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • warning: Missing argument 1 for t(), called in D:\WebSites\nashriyat.ir\themes\tem-nashriyat\upload_attachments.tpl.php on line 15 and defined in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\common.inc on line 962.
  • warning: htmlspecialchars() expects parameter 1 to be string, array given in D:\WebSites\nashriyat.ir\includes\bootstrap.inc on line 869.
چکيده
كثرت‌گرايي ‌ديني يکي از مباحث مهمي است که نخست در متون ‌فلسفه‌ ‌دين‌ و الهيات ‌مسيحي‌ مطرح ‌شد، اما چند سالي ‌است‌ كه ‌نظر برخي ‌از مسلمانان ‌نيز بدان ‌معطوف ‌شده‌ و دغدغه‌هايي‌ را در حوزه‌ ‌انديشه‌ ‌ديني‌ پديد آورده ‌است‌. افزون بر اين، برخي از كثرت‌‌گرايان مانند جان هيك معتقدند عارفاني همچون ابن‌‌عربي، مولوي و غيره رويكردي كثرت‌‌گرايانه به دين دارند و چندين قرن پيش، اين نظريه را تعليم داده‌‌اند. به ‌همين‌ سبب، در اين ‌نوشتار مي‌کوشيم نخست ديدگاه ‌جان‌ هيك و مستندات عرفاني آن (مانند وصف‌‌ناپذيري واقعيت مطلق و ساخت‌گرايي عرفاني) را طرح کرده و سپس آن را با تكيه ‌بر مباني ‌و ديدگاه‌هاي عرفاني بررسي‌ و نقد کنيم. در اين مقاله استدلال شده است که کثرت‌‌گرايي ديني هيک با آموزه‌هاي اسلامي و ديدگاه عرفا سازگار نيست. اشکال اساسي برنامه کثرت‌گرايي هيک، در نوع نگرش وي به اديان نهفته است. هيک دين را يک واکنش انساني صرف نسبت به خدا يا واقعيت غايي تعبير مي‌کند؛ در حاليکه از ديدگاه عرفا، دين از وحي الهي سر چشمه مي‌گيرد و از اين رو، تنوع اديان نه به دليل تجربه‌هاي مختلف از حقيقت مطلق و نسبي‌‌گرايي فرهنگي، بلکه برآمده از مشيت خداوندي است.
 
کليدواژه‌ها
كثرت‌گرايي‌ ديني‌، انحصارگرايي، شمول‌گرايي‌، تجربه‌ديني و عرفاني‌، واقعيت‌‌غايي‌، وصف‌ناپذيري‌، ساخت‌‌گرايي عرفاني.