گسترة اعتبار عقل / محمد حسين‌زاده

  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 507 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
  • user warning: Table 'maarefeaqli.nashriyat.ir.nodewords' doesn't exist in engine query: SELECT * FROM nodewords WHERE type = 5 AND id = 505 in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\nodewords\nodewords.module on line 945.
چکيده
در اين نوشتار، با نگاهي معرفت‌شناختي به بررسي اين مسئله مي‌پردازيم که گسترة عقل در دست‌يابي به معرفت‌هاي ديني تا کجاست؟ بي‌گمان اين بحث آن‌گاه مطرح مي‌شود که در مسئله اعتبار عقل در حوزه معرفت‌ديني، بدين نتيجه دست‌يابيم که عقل توان درک گزاره‌هاي ديني را في‌الجمله دارد و مي‌تواند دربارة آنها داوري کند. به نظر مي‌رسد عمده بحث متفکران شيعه دربارة اعتبار عقل، به اين مسئله برمي‌گردد که اعتبار عقل در دين تا کجاست و در چه بخش‌هايي از دين مي‌توان از راه آن به معرفت دست‌يافت؟ نمي‌توان در ميان آنان، انديشمند برجسته‌اي را يافت که اعتبار عقل را در دست‌يابي به معرفت‌هاي ديني به کلي مردود شمارد. در ميان کساني که ممکن است به ذهن خطور کند كه عقل و معرفت‌هاي عقلي را در حوزة دين نفي کرده‌اند، اخباري‌ها در گذشته و در عصر حاضر، تداوم دهندگان راه آنها، يعني اصحاب تفکيک هستند. آيا آنها اعتبار عقل و داوري آن را زيرسؤال برده و منکر اعتبار عقل شده‌اند يا آنکه جهت د‌يگري در نظر آنهاست؟ با رجوع به آراي آنها برمي‌آيد که ايشان درصدد نفي مطلق اعتبار عقل نيستند، بلکه في‌الجمله اعتبار عقل را پذيرفته‌اند و تنها در گسترة اعتبار آن با ديگر انديشمندان شيعه اختلاف‌نظر دارند. از منظر آنها، اعتبار عقل بي‌حد نيست، بلکه به حوزة خاصي محدود مي‌شود. افزون بر آن، نمي‌توان ملاک‌هاي احکام را از راه عقل استخراج کرد و فهميد.
در اين نوشتار، پس از شرح ديدگاه رايج حکما، فقيهان و اصول‌دانان، به ديگر ديدگاه‌‌هاي بديل مي‌پردازيم و در اين راستا، مروري بر بحث‌انگيزترين و شاخص‌ترين چهره‌هاي مکتب اخباري افکنده، انديشه‌هاي آنها را بازخواني مي‌کنيم.
 
کليدواژه‌ها
عقل، حواس، ادلة نقلي، عقايد، عوامل بيروني معرفت و عقل‌گرايي افراطي.